Bildiğin Gibi Değil

Aynı Ailede, Farklı Çocukluklar

Babalarının gizemli ölümü üzerine Tokat’ta yeniden bir araya gelen Tahsin, Yasin ve Remziye adlı üç kardeşin hikâyesinde, aynı geçmişi paylaşan insanların yaşananları birbirinden ne kadar farklı hatırlayabildiğine tanık oluyoruz.

Filmin asıl meselesi, aynı ailede büyüyen insanların nasıl olup da birbirinden tamamen farklı çocukluklar yaşamış gibi hissedebildiği. Bildiğimizi sandığımız aile, bildiğimiz gibi olmayabilir. Çünkü ailemizi yalnızca yaşadıklarımız üzerinden değil; hatırladıklarımız, bastırdıklarımız ve kendimize anlattığımız hikâyeler üzerinden de tanırız.

Üç kardeşin her biri, aile içinde edindiği konumdan ve geliştirdiği savunmalardan hareketle geçmişe farklı bir yerden bakar.

Tahsin, aile içindeki konumu ve üstlendiği sorumluluklar üzerinden geçmişi anlamlandırırken alıştığı düzeni korumaya çalışır.

Yasin, kendisine farklı bir hayat kurmuş olmanın sağladığı mesafeyle ailesine yaklaşır. Ancak aileden uzaklaşmak, geçmişin etkisinden bütünüyle özgürleşmek anlamına gelmez.

Remziye, kardeşler arasındaki ilişkiler ve güç dengeleri içinde kendine ait bir yer açmaya çalışır. Babaannesinden aldığı adı kullanmayıp kendisine Sude ismini seçmesi de kendi kimliğini kurma çabasıdır.

Tahsin — Düzenin ve sorumluluğun personası

Tahsin, ailede kalan, babasının son dönemine tanıklık eden ve daha fazla sorumluluk üstlenen kardeştir. Sorumluluk sahibi olmak, elbette güçlü bir özelliktir. Ancak bazen kişinin duygularını, kırgınlıklarını ve ihtiyaçlarını görünmez kılmasının da bir yolu olabilir.

Tahsin’in sorumluluk kimliğinin arkasında hangi ihtiyaçlar ve bastırılmış duygular var? Ailenin yükünü taşımak, onun için yalnızca bir görev mi, yoksa ailedeki yerini ve değerini korumanın bir yolu mu?

Toplumumuzda ilk çocuklara ilişkin beklentiler de bu açıdan düşündürücüdür. İlk çocuğun daha olgun, daha anlayışlı ve daha sorumlu olması beklenebilir. Kimi zaman bu beklentiler, büyük kardeşin kendi ihtiyaçlarını ertelemesine ve kardeşlerinin geleceği için fazlasıyla fedakârlık yapmasına yol açar.

Peki, sorumluluk üstlenen çocuk büyüdüğünde bu rolü bırakabilir mi? Yoksa aileye döndüğünde, artık yetişkin olsa bile, yeniden aynı yükü mü üstlenir?

Yasin — Entelektüel persona ve gölge

Yasin, düşünsel dünyasını ve ailesinden farklılığını öne çıkaran bir karakterdir. Aile meselelerine fikirler ve açıklamalar üzerinden yaklaşması, onun kendisine bir mesafe oluşturma biçimidir.

Ancak bir insanın dünyayı açıklayabilmesi, yakınının acısıyla duygusal olarak temas edebildiği anlamına gelmez. Bazen anlamlandırmak, anlamaya çalıştığımız şeyin duygusal ağırlığından uzak durmamızı da sağlayabilir.

Yasin’in gölgesinde, kendisini özgür ve bilinçli gören tarafının fark etmekte zorlandığı kibir, çaresizlik veya duygusal yetersizlik ihtimali bulunabilir.

Burada önemli bir soru ortaya çıkar:

Kendi hayatımızı kurmuş, ailemizden farklılaşmış ve geçmişimizi düşünsel olarak çözümlemiş olmamız, onun duygusal etkilerinden de özgürleştiğimiz anlamına gelir mi?

Remziye — Savunma, öfke ve gizli kırılganlık

Remziye’nin öfkeli, zaman zaman çelişkili ve çevresinin beklentilerine direnen tutumu, onun kolayca etiketlenmesine yol açabilir. Oysa bir insanın davranışlarını anlamak için yalnızca dışarıdan görünenlere değil, bu davranışların ardında bulunabilecek yaşantılara da bakmak gerekir.

Başkalarının onun hakkında görmek istemediği, ailenin konuşmaktan kaçındığı veya ifade edilmesine izin verilmeyen yaşantılar da bu çerçevede düşünülebilir.

Remziye’nin kendisine başka bir isim seçmesi de bu açıdan anlamlıdır. Bu tercih, geçmişten ayrışma ve kendi kimliğini belirleme çabası olarak okunabilir. Fakat yeni bir isim seçmek, geçmişin izlerini bütünüyle ortadan kaldırmaya yetmeyebilir.

Aileye Görünmeyen Sadakat

1.Aile içindeki rollerin yetişkinlikte de devam etmesi.

Çocukken üstlenilen sorumluluklar, uyum sağlama biçimleri ve çatışma stratejileri yıllar sonra bile aile ilişkilerinde yeniden ortaya çıkabilir. Kişi yetişkin hayatında bambaşka bir kimlik kurmuş olsa da aile evine döndüğünde eski rolüne çekilebilir.

Bir ailede bir çocuk sorumluluk alan, diğeri uzaklaşan, bir başkası ise itiraz eden kişi hâline gelebilir. Zamanla bu roller o kadar yerleşir ki aile üyeleri birbirlerini değişebilen insanlar olarak görmekte zorlanır. Herkes, diğerinden alıştığı davranışı beklemeye başlar.

2. Adalet ve miras meselesi.

Miras yalnızca maddi varlıkların paylaşımı değildir. Bazen sevginin, ilginin ve ebeveynin çocuklarına nasıl davrandığının hesabına dönüşür.

Kim daha çok sorumluluk aldı? Kim daha fazla özgürlük yaşadı? Kimin ihtiyaçları görüldü? Kimin yaşadıkları önemsizleştirildi?

Bu soruların hiçbiri yalnızca tapu veya para hesabıyla çözülemez. Miras üzerinden ortaya çıkan çatışmaların arka planında, yıllar boyunca birikmiş duygusal hesaplaşmalar bulunabilir. Maddi paylaşım, geçmişte yaşanan adaletsizliklerin konuşulabildiği bir alana dönüşebilir.

3. Aile sırrı ve sessizlik.

Aileler bazen bir olayı açıkça konuşmadan da onun etrafında örgütlenebilir. Bir kişinin öfkesi, diğerinin suskunluğu, bir başkasının kontrol ihtiyacı aynı aile içindeki farklı tepkiler olarak ortaya çıkabilir.

Sessizlik her zaman unutmak ya da kabullenmek anlamına gelmez. Bazen bir şeyi konuşmanın sonuçlarından korkmak, bazen aileyi koruduğuna inanmak, bazen de yaşananları ifade edecek sözcükleri bulamamak sessizliğin nedeni olabilir.

Ancak bu davranışların hiçbiri tek başına belirli bir geçmiş olayın kanıtı değildir. Aile dinamiklerini anlamak, eksik bilgilerden kesin sonuçlar çıkarmak değil, görünmeyen ilişkileri ve olası etkileri sorgulamaktır.

Filmin finali: Remziye’nin geçmişi ve aile sırrı

Filmin sonunda Remziye’nin çocukken cinsel istismara uğradığı ortaya çıkar. Bu bilgi, önceki sahnelerdeki davranışlarını ve aile ilişkilerini yeniden değerlendirmemize neden olur. Bir insanın yaşadıklarını bilmeden, onun davranışları hakkında ne kadar kolay hüküm verebiliriz?

Remziye’nin öfkesi, mesafesi ve çelişkileri, geçmişte yaşadığı istismarın açığa çıkmasıyla yeni bir anlam kazanır. Ancak bu bilgi, karakterin bütün özelliklerini tek bir nedene bağlamamızı da gerektirmez. Onun kişiliği, tercihleri ve ilişkileri, yaşadığı travmadan daha geniş bir bütündür.

Bu noktada aile içindeki sessizlik de önem kazanır. İstismarın açığa çıkması yalnızca geçmişte yaşanan bir olayın öğrenilmesi değildir; aynı zamanda aile üyelerinin birbirleri hakkındaki bilgilerini, kabullerini ve sorumluluklarını yeniden değerlendirmelerini gerektirir.

Baba figürü: Ölümünden sonra da devam eden ilişki

Babanın ölümü, ailedeki bütün sorunları sona erdirmez; tersine, kardeşleri onunla ilişkilerini yeniden değerlendirmeye zorlar.

Baba artık fiziksel olarak yoktur ama onun temsil ettiği otorite, onay, adalet ve aile içindeki güç ilişkileri yaşamaya devam eder. Kardeşler yalnızca babalarını kaybetmiş değildir; onunla hesaplaşma, ondan cevap alma veya kendilerine nasıl davrandığını anlama imkânını da kaybetmiş olabilirler.

Bu nedenle mirasın paylaşılması, babanın ardından kalan maddi varlıkların ötesinde, onun sevgisinin ve ilgisinin nasıl dağıtıldığına ilişkin sembolik bir hesaplaşma olarak da okunabilir.

Burada Kronos–Zeus mitini hatırlatan bir tema görülebilir. Bu, filmi doğrudan bir mitolojik eşleştirmeyle açıklamak değil, ebeveyn otoritesi ile çocuğun bağımsızlaşması arasındaki gerilimi fark etmektir.

Zeus’un Kronos’a karşı mücadelesi, mitolojik düzlemde eski otoritenin aşılması ve yeni bir düzenin kurulmasıyla ilişkilendirilebilir. Benzer biçimde, yetişkin çocukların kendi hayatlarını kurabilmeleri için ebeveynleriyle ilişkilerinin de dönüşmesi gerekir.

Ancak bu dönüşüm, ebeveyni yenmekten çok, onun üzerimizdeki etkisini tanımak ve kendi yetişkin konumumuzu kurabilmekle ilgilidir. Ebeveynin ölümünden sonra bile sürebilen bu içsel ayrışma, kişinin kendi seçimlerini ve değerlerini belirleyebilmesinin önemli bir parçasıdır.

Birbirimizi gerçekten tanıyor muyuz? Kendimizi tanıyor muyuz?

Kardeşler arasındaki çatışma yalnızca aile içinde kalmaz; dış dünyaya da yansır. Özellikle finalde Tahsin ve Yasin’in ortak bir yaklaşımda buluşmasına karşılık Remziye’nin başka önceliklere sahip olması önemlidir. Bu durum, birbirimize yakın olmanın birbirimizi anladığımız anlamına gelmediğini gösterir.

Bir insanı yıllardır tanıyor olabiliriz; fakat onun hangi duyguyu sakladığını, hangi anıyı nasıl yaşadığını, hangi davranışının bir savunma olduğunu bilmiyor olabiliriz. Üstelik bazen karşımızdakini tanımaya çalışmak yerine, onun kim olduğuna çoktan karar vermişizdir. Aynı durum içsel dünyamız veya parçalarımız için de geçerlidir.

Aile içinde hepimiz birbirimiz hakkında hikâyeler oluştururuz. Birini sorumsuz, diğerini fedakâr, bir başkasını sorun çıkaran kişi olarak tanımlarız. Bu tanımlar zamanla o kadar yerleşir ki kişinin değişimini görmemizi engelleyebilir.

Belki de birini gerçekten tanımaya başlamanın ilk koşulu, onun hakkında bildiğimizi sandığımız şeylerin eksik olabileceğini kabul etmektir. Benzer şekilde başkalarına yansıttığımız ne varsa kendimizi keşfetmek için bir fırsat sunmaktadır.

Sonuç: Aile, geçmişin değişmeyen bir kaydı değildir

Bildiğin Gibi Değil, geçmişi yeniden yazmaktan çok, geçmiş hakkında bildiklerimizin ne kadar eksik olabileceğini gösteriyor. Aile üyeleri aynı evde büyümüş olsalar bile farklı deneyimler taşırlar. Birinin hatırlamadığı veya önemsiz bulduğu bir şey, diğerinin hayatını belirlemiş olabilir.

Bazen aile içinde iyileşmenin ilk adımı, birbirimizi affetmek değil, birbirimiz hakkında bildiğimizi sandığımız şeyleri yeniden sorgulamaktır.

Belki de filmin asıl daveti, ailemizin hikâyesini bildiğimizden emin olduğumuz yerde durup yeniden bakmaktır. Çünkü bazen en yakınımızdakiler hakkında bilmediğimiz şeyler, onları gerçekten tanımamızın önündeki en büyük engeldir.

Hüzünlü ve Güzel Bir Dünya

Filmin Arapça adı “Umut ve Acının Yıldızları” anlamına geliyor. Uluslararası adı ise A Sad and Beautiful World (Hüzünlü ve Güzel Bir Dünya). Film, Nino ve Yasmina'nın çocuklukta başlayan, yıllara yayılan aşkını anlatırken Lübnan'ın savaşlarla, toplumsal çalkantılarla ve ekonomik krizlerle şekillenen yakın tarihini de bu ilişkinin içine taşıyor.

Filmin ana teması şu soruda düğümleniyor: Böylesine acı veren bir dünyada yine de umut etmeyi ve sevmeyi seçebilir miyiz?

Nino ve Yasmina: Umut ile gerçekçiliğin çatışması

Nino ve Yasmina, belirsizlik karşısında iki farklı yaklaşımı temsil eder gibidir.

Nino umutludur. Hayata ve aşka daha fazla teslim olabilen, kaderin akışına güvenen bir yanı vardır. Her şeyi kontrol edemeyeceğini kabul etmek, onun güçlü tarafıdır.

Yasmina ise mücadele eden taraftır. Onun için sevgi, yalnızca hissedilen bir şey değil, her gün emek verilerek sürdürülen bir ilişkidir. Geleceği kurmak, seçim yapmak ve gerektiğinde mücadele etmek ister.

Belirsizlik karşısında geliştirdikleri bu iki farklı baş etme biçimi, zaman zaman onları yorar.

·       Nino: “Her şeyi kontrol edemem; hayatın akışına güvenebilirim.”

·       Yasmina: “Her şeyi kontrol edemem ama seçimlerimden ve eylemlerimden sorumluyum.”

Her iki yaklaşımın da bir bedeli vardır. Nino'nun kabullenişi bazen kaderciliğe dönüşebilir. Yasmina'nın mücadele gücü ise her şeyi tek başına düzeltmek zorundaymış gibi hissetmesine yol açabilir.

Biri huzur bulduğu yerde diğeri çaresizlik hissedebilir. Biri sorumluluk almaya çalışırken diğeri baskı altında kalabilir.

Belki de mesele, hangisinin haklı olduğunu belirlemek değil, her ikisinin de kendi yaklaşımının sınırlarını görebilmesidir.

İçsel parçalara bakarsak

İçsel Aile Sistemleri (IFS) yaklaşımıyla Nino ve Yasmina'yı, farklı duygusal ihtiyaçları korumaya çalışan içsel parçalar üzerinden okuyabiliriz.

Nino — Acıyı hafifleten koruyucu parça

Nino'nun neşesi, mizahı, insanlarla birlikte olma ihtiyacı ve umudu, acı veren kayıplardan uzak durmasına yardımcı olan bir koruyucu işleve sahip olabilir.

Olası içsel mesajı şöyledir:

“Acıyla baş edebilmek için yaşamaya, gülmeye ve insanlarla birlikte olmaya devam etmeliyim.”

Yasmina — Tehlikeyi önceden gören yönetici parça

Yasmina'nın gerçekçi, sorgulayıcı ve temkinli tarafı, yeni bir hayal kırıklığını önlemeye çalışan bir yönetici parça gibi düşünülebilir.

Olası içsel mesajı ise şöyledir:

“Gerçekleri görmeliyim. Geleceği düşünmezsem kendimi ve sevdiklerimi koruyamam.”

Her ikisinin de altında kaybetme, terk edilme, güvensizlik ve geleceğe ilişkin korkular taşıyan daha kırılgan parçalar bulunabilir. Bu parçalar, karakterlerin koruyucu tutumlarının ardındaki duygusal ihtiyaçları anlamamıza yardımcı olur.

Burada iki önemli soru ortaya çıkıyor:

Nino gerçekten umutlu olduğu için mi acıyla baş edebiliyor, yoksa umutlu kalmak zorunda olduğu için mi acısına yaklaşamıyor?

Yasmina'nın gerçekçiliği onu koruyor mu, yoksa hayal kırıklığına uğramamak için umuda yaklaşmasını engelliyor mu?

Belki de her ikisinin de kendilerine sorması gereken soru şudur: Beni koruduğunu düşündüğüm bu içsel parça, aynı zamanda yaşamamı engelliyor olabilir mi?

Büyükbabanın anlattığı ada: Hayal mi, iyileştirici bir efsane mi?

Ada, kayıpların ve ayrılıkların yaşanmadığı, ailenin bir arada kalabildiği hayali bir yerdir. Büyükbabanın anlattığı hikâye, çocuğun baş etmekte zorlandığı bir gerçekle karşılaşmasına yardımcı olan şefkatli bir sığınak sunar.

Ada imgesini farklı düzeylerde yorumlayabiliriz:

·       Çocuk için: Kayıp karşısında güvenli bir iç dünya.

·       Yetişkin Nino için: Kederi dönüştüren, ancak bazen gerçek yasın önüne geçebilen bir savunma.

·       Mitolojik açıdan: Parçalanmış bir dünyada bütünlüğü temsil eden bir mekân.

Ada, bir yandan acıya dayanabilmek için ihtiyaç duyulan hayal gücünü, diğer yandan gerçeklikle yüzleşmeyi erteleme ihtimalini temsil eder.

Başka bir açıdan ada, Lübnan'ın kendisini de simgeliyor olabilir: Acılarla dolu olsa da insanların ait olmaktan vazgeçemediği bir yuva.

Peki, insanı ayakta tutan bir hikâye, ne zaman iyileştirici olmaktan çıkıp gerçeklikle arasına bir mesafe koymasına neden olur?

Böyle bir dünyaya çocuk getirmek doğru mu?

Filmin en güçlü etik sorularından biri, Yasmina'nın belirsiz ve tehlikelerle dolu bir dünyaya çocuk getirme konusundaki tereddüdüdür.

Bu tereddüt bizi şu sorularla karşı karşıya bırakır:

·       Geleceğin güvenli olacağını garanti edemiyorsak nasıl umut verebiliriz?

·       Çocuğumuzu koruyamayacağımız koşullarda onu dünyaya getirmek bencilce midir?

·       Dünyanın bütün acılarına rağmen sevgi, yaşamı seçmek için yeterli bir neden olabilir mi?

Yasmina'nın tereddüdü sevgisizlik olarak okunmamalıdır. Aksine, henüz doğmamış bir çocuğun yaşayabileceği acıyı bile hesaba katan bir sorumluluk duygusu olarak görülebilir.

Nino'nun yaklaşımı da yalnızca düşüncesizlik değildir. Geleceğin belirsizliğine rağmen yaşamın güzel olabileceğine inanmak, insanın dünyaya karşı geliştirdiği bir direnç biçimidir.

İki karakterin yaklaşımı bizi temel bir ikilemle karşı karşıya bırakır:

Acı ihtimalini azaltmak için yaşamı sınırlamak mı, yoksa acı ihtimaline rağmen yaşamın güzelliğine alan açmak mı?

Belki de film, bu sorunun tek bir doğru cevabı olmadığını hatırlatıyor. Çünkü yaşamı seçmek, dünyanın güvenli olacağını bilmek değil; belirsizliğe rağmen yaşama bir anlam verebilmektir.

Aile sistemleri ve kuşaklararası aktarım

Lübnan'ın tarihsel travmaları, karakterlerin özel hayatının arka planında kalmaz; onların gelecek tasarımlarını, güven duygularını ve aile kurma kararlarını da etkiler.

Nino'nun kayıpları ve Yasmina'nın geleceğe yönelik korkuları, yalnızca bireysel özellikler olarak değerlendirilemez. İnsanlar, ailelerinin ve toplumlarının yaşadığı olaylardan kalan duygusal mirasla da yaşarlar. Filmde kayıp, göç ve geçmişle kurulan bağlar, bugünkü seçimleri anlamlandırmamıza yardımcı olur.

Aile sistemleri perspektifinden şu sorular önem kazanır:

·       Ailede yaşanan kayıplar nasıl anlatılıyor?

·       Yas tutmaya izin veriliyor mu, yoksa herkesin güçlü olması mı bekleniyor?

·       Çocuklara gelecek hakkında umut mu aktarılıyor, yoksa korku mu?

·       Bir yere bağlı kalmak sadakat mi, özgür bir seçim mi?

·       Gitmek kendini kurtarmak mı, geride kalanları terk etmek mi?

Bazen bir kuşağın hayatta kalmak için geliştirdiği strateji, sonraki kuşağın yaşamını da şekillendirir. Bir kuşak acıyla yüzleşmemek için susmayı öğrenirken diğeri duygularını ifade etmekte zorlanabilir. Bir kuşak güvende kalmak için kontrol etmeyi öğrenirken diğeri özgürleşmekle ailesine sadık kalmak arasında sıkışabilir.

Bu açıdan film, yalnızca iki insanın aşkını değil, geçmişin bugünkü seçimlerimiz üzerindeki etkisini de düşündürüyor.

Sonuç: Hüzünlü ve güzel bir dünya

Umut, her şeyin iyi olacağına dair bir garanti değildir. Acı da yaşamın anlamsız olduğunun kanıtı değildir.

Nino bize hayatın güzelliğini görmeyi, Yasmina ise o güzelliği korumak uğruna gerçekleri inkâr etmemeyi hatırlatıyor.

Olgunlaşmak, ne yalnızca umutlu olmak ne de yalnızca gerçekçi olmaktır. İnsan, acısını inkâr etmeden umut edebilmeyi ve korkularına rağmen seçim yapabilmeyi öğrenmelidir.

Belki de her iki karakter için asıl dönüşüm, kendilerini koruyan içsel parçaların hangi korkulara ve yaralara hizmet ettiğini keşfetmekle başlayacaktır. Umut bizi acıdan uzaklaştırmak için değil, acıyla birlikte yaşayabilmemize yardımcı olmak için var olabilir. Gerçekçilik de umudu yok etmek için değil, onu hayatın gerçek koşulları içinde yeniden kurmak için kullanılabilir.

Filmin en önemli sorusu belki de şudur:

Hayatı sevmek için dünyanın değişmesini mi bekliyoruz, yoksa dünya değişmese de hayatın içinde sevmeye değer bir şey bulabilir miyiz?

 

Manevi Değer (Sentimental Value)

Gürültüden ziyade sessizlikten rahatsız oluyordu. Babası evi terk ettiğinde ev hafifledi. Ailesinin yaptığı gürültü kesilmişti. Ama babasının çıkardığı diğer sesleri özlüyordu.

Başarılı tiyatro oyuncusu Nora ile kız kardeşi Agnes'in, uzun yıllardır mesafeli oldukları babaları Gustav Borg ile yeniden bir araya gelirler. Gustav, bir zamanlar ünlü bir film yönetmenidir; kendi ailesinden ilham alan kişisel bir film çekmektedir. Gustav, başrolü kızı Nora'ya teklif eder.

Fakat Nora, babasının geçmişte yarattığı duygusal yaralar nedeniyle bu teklifi kesin bir dille reddeder. Bunun üzerine Gustav, rolü yükselmekte olan genç Hollywood oyuncusu Rachel Kemp'e verir. Bu karar, zaten kırılgan olan aile bağlarını daha da karmaşık hâle getirir.

Gustav

Dışarıdan: büyük yönetmen, sanatçı, entelektüel, karizmatik babadır, öte yandan sakladığı başarısız bir ebeveyn, duygusal olarak ulaşılmaz biri, kendini suçlayan bir yan ve sevgisini ifade edemeyen bir adam vardır. Çocuklarını terk etmenin derin suçluluğu onun derinden etkilemektedir.

Hayatı boyunca filmler çekmiştir. Fakat aslında çekemediği tek film kendi hayatıdır. Bu yüzden son filmi, kariyerinden çok kendi ruhuyla hesaplaşmasıdır.

Nora

Nora kişilik parçaları başarılı oyuncu, güçlü kadın, kontrol sahibi ve her şeyi tek başıma hallederim diyen yanlarıdır. Gölgesi ise terk edilmiş çocuk, görülmeme duygusu, babasına duyduğu özlem ve bastırılmış öfkesidir.

Baba

Carl Jung'a göre baba yalnızca biyolojik baba değildir. Baba; otorite, yasa, düzen, kültür, yön ve anlam arketipidir. Bu yüzden Gustav’ın çocukları:

• yönlerini bulmakta zorlanırlar.
• kendilerini sürekli ispat etmeye çalışırlar.
• sevgiyi başarıyla kazanmaya çalışırlar.

Bu nedenle Nora oyuncu olmuştur. Babasının göremediği çocuğun görülme arzusudur.

Sanat neden bu kadar önemli?

Jung için sanat, bilinçdışının konuşma biçimidir. Gustav'ın yeni filmi aslında bilinçdışının ona kurduğu bir tuzaktır. Çünkü ilk kez başkalarının hikâyesini değil, kendi gölgesini çekmek zorundadır. Sanat artık kaçış değildir. Yüzleşmedir.

Eski ev neyi temsil ediyor?

Filmin en güçlü sembollerinden biri evdir. Ev, psişenin kendisidir. Anılar, travmalar, çocukluk, bilinçdışı, aile ruhu demektir. Karakterlerin sürekli eve dönmesi, aslında kendi içlerine dönmeleridir. Ev aynı zamanda Gustav’ın büyükbabasından kalmadır. Kökleri de temsil etmektedir. Gustav 7 yaşındayken annesi yine bu evde hayatına son vermiş; Gustav annesiz kalmıştır. Annesinin onu terk ettiği gibi o da eşini ve çocuklarını terk eder. Travma genellikle kendini yineleme eğilimi gösterir.

Film’de Amerika oyuncu Rachel’in gelişi dengeleri değiştirir ve bastırılanları görünür yapar. Onun gelişiyle herkes maskesini kaybetmeye başlar.

Gustav "Ben iyi bir baba değildim." demeye yaklaşır.

Nora "Beni sevmedi." inancıyla yüzleşir. Sonra bunun daha karmaşık olduğunu görmeye başlar.

Agnes sessiz görünür. Ama aile sisteminde taşıyıcıdır. Birçok ailede olduğu gibi çatışmayı değil, yükü taşır.

Bireyleşme süreci

Bireyleşme, anne ve babayı suçlamayı bırakmak değildir. Onları oldukları gibi görebilmektir. Ne tamamen iyi, ne tamamen kötü. Karakterler ilk kez birbirlerini gerçek insanlar olarak görmeye başlarlar.

Filmde "manevi değer", maddi değerin karşıtı olarak geçmişle kurduğumuz duygusal bağı ifade eder. Jung açısından manevi değer;

• anılar,
• aile mirası,
• aktarılan yaralar,
• sevgi,
• pişmanlık,
• kimlik

gibi psişeyi biçimlendiren görünmez mirastır.

"Geçmişimizi değiştiremiyorsak, onunla kurduğumuz ilişkiyi değiştirebilir miyiz?"

Evet: Geçmişin olaylarını değil, onlara yüklediğimiz anlamı dönüştürmek mümkündür; bireyleşme de tam olarak bu dönüşümün adıdır.

Nora:

Taşıdığı yükler:

• "Babam beni seçmedi."
• "Ben yeterince değerli değilim."
• "Sevgi kazanılması gereken bir şey."

Bu parçanın hissettiği temel duygu: Terk edilme. Film boyunca Gustav'ı gördüğü anda aktive olan parça budur. Nora aslında babasına değil, çocukluğundaki yalnızlığına tepki vermektedir.

Yönetici parçası: "Bir daha asla incinmeyeceğiz."

Yangın söndürücü parçayı Baba film teklifini yaptığında görürüz: öfkelenerek, reddederek, uzaklaşarak ve ilişkiyi keserek

Gustav'ın sistemi

Sürgün: başarısızlık korkusu, yetersizlik, reddedilme, sevilmeme

Yönetici: "Film çek." "Üret." "Kontrol sende olsun." "Sanat sayesinde değer kazan."

Yangın söndürücü: gerçek acıyla oturmak yerine yeni bir oyuncu bulması, acıyı hızla yönetme girişimi olarak okunabilir.

Agnes'in sistemi

Agnes çok ilginçtir. Ailede çoğu zaman "görünmeyen çocuk" rolündedir. Bir parçası şöyle der: "Sorun çıkarmamalıyım."

Yönetici: ortamı sakinleştirmek, herkes iyi olsun, çatışma olmasın. Bedeli, kendi ihtiyaçlarından vazgeçmektir.

Gustav neden film çekmek istiyor?

"Keşke geçmişi yeniden yazabilsem."

Film, onun onarım girişimi hâline gelir. Gerçek hayatta yapamadığını, sanatta yapmaya çalışır.

• Aile dizimi daha çok "Bu yük kime ait? Kuşaklar arasında nasıl taşındı?" sorusunu sorar.
• İç Aile Sistemi ise "Bu yükü şu anda içimde hangi parça taşıyor ve onu hangi koruyucu parça kolluyor?" diye sorar.

Manevi Değer her iki soruya da alan açıyor. Bir yanda kuşaklar boyunca aktarılmış duygusal miras, diğer yanda her karakterin bu mirasa karşı geliştirdiği iç koruma sistemi var.

Bu nedenle filmi, yalnızca bir aile dramı olarak değil, bir ailenin ve aynı zamanda her bir bireyin iç sisteminin iyileşme ihtimalini anlatan bir hikâye olarak okumak mümkün.

Nora'nın babasıyla ilk karşılaşması

Nora sakin görün, kontrolü bırakma, duygu gösterme, zayıf görünme
İç sesi: "Sakın çocuk olma." Manager'ın hemen arkasında küçük Nora vardır.

Yükleri: görülmedim, seçilmedim, sevilmedim, önemsenmedim. Babasını görmesiyle birlikte bu çocuk: "Belki bu kez beni görecek..." umut eder. Sürgünler hiçbir zaman umut etmeyi tamamen bırakmaz.

Gustav beklenen sıcaklığı göstermediği anda yangın söndürücü gelir; mesafe koymak, sertleşmek, küçümsemek ve konuşmayı bitirmek.  

İnsanlar Gustav'ın narsistik olduğunu düşünebilir.

İlk çalışan parça: "Kontrol bende olsun." Entelektüel konuşur, duygudan uzak durur ve mesafelidir. Sürgün "Ben kötü bir babayım."

Rachel hepsini görünür yapmıştır. Terapist gibi yaranın görünmesini sağlar. Aynı zamanda kızının özgüvensizliğini aynalıyor ve Gustav onu bir baba gibi koruyor.

Nora, sonunda dinleyebilmeye, merak etmeye başlıyor. Savunma düşüp kırgınlığı da hissedebilir hale gelir.

Gustav,  suçluluk hisseden yanıyla bağ kurmaya başlıyor.

Nora ile Gustav sonunda birbirlerini anlamaya başlamıyorlar. Önce, birbirlerinin parçalarını görmeye başlıyorlar. Bu büyük farktır. Karşındaki kişinin içinde de seni korumaya çalışan parçalar olduğunu fark etmektir.

• Jung, "Gölge görünmek istiyor." der.
• İçsel Aile Sistemi "Sürgündeki çocuk görülmek istiyor." der.
• Aile dizimi ise, "Dışlanmış olan sistem içinde yeniden yerini istiyor." der.

Bu üç yaklaşım farklı diller kullansa da, Manevi Değer'de aynı temel ihtiyacı işaret ediyor: Görülmeyen ve dışarıda bırakılanın güvenli bir ilişki içinde yeniden görünür olması.

İnsan, bir parçası olmak yerine o parçaya tanıklık edebildiğinde gerçek temas başlar.

Hot Milk - Sıcak Süt

 

Sıcak Süt, annesi Rose’un yıllardır süren gizemli rahatsızlığı nedeniyle onun bakımını üstlenen genç Sofia’nın hikâyesini anlatan psikolojik bir dramdır. Sofia ve annesi, tedavi umuduyla İspanya’nın Almería kıyılarına gider. Burada sıra dışı yöntemler uygulayan Doktor Gómez’le görüşürler.

Film ilerledikçe asıl odak hastalığın kendisinden çok, anne ve kız arasındaki bağımlı ve gergin ilişkiye kayar. Sofia, hayatını büyük ölçüde annesinin ihtiyaçlarına göre şekillendirmiştir ve kendi kimliğini bulmakta zorlanmaktadır. Almería’da tanıştığı özgür ruhlu Ingrid ise ona farklı bir yaşam ihtimalini gösterir. Ingrid’le kurduğu yakınlık, Sofia’nın hem özgürleşme isteğini hem de annesiyle olan karmaşık bağını sorgulamasına neden olur.

Sofia'nın Kimlik Krizi

Sofia'nın temel çatışması, kendi hayatını yaşamak ile annesine bakmak arasındadır. Uzun yıllar boyunca annesinin bakımını üstlendiği için bireyselliğini geliştirmekte zorlanmıştır. Sofia, annesinden psikolojik olarak ayrılıp bağımsız bir benlik oluşturmak ister; ancak bu süreci tamamlayamamıştır.

Annesinin hastalığı nedeniyle sürekli sorumluluk hisseder. Suçluluk duygusu yaşar. Kendi arzularını bastırır. Kim olduğunu tam olarak bilemez.

Rose'un Hastalığı

Rose'un yürüyememesi filmin en önemli psikolojik sembollerinden biridir. Gerçekten beden mi hasta, yoksa ruh mu? Rose'un rahatsızlığı psikosomatik bir durum mudur?

Rose kontrolü kaybetmekten korkar. Kızını yanında tutmak ister. Kurban rolüne sığınır. Hareket edememesiyle yaşamındaki tıkanmışlığı bedeninde ifade eder. Kurban harekete geçemez. Bunu hastalığına yansıtır.

Bağımlılık

İlk bakışta Rose muhtaç, Sofia ise fedakâr görünür. Ancak film ilerledikçe bunun tersine döndüğünü hissederiz. Aslında Rose fiziksel olarak bağımlıdır ama duygusal olarak güçlüdür. Sofia ise fiziksel olarak özgürdür ama psikolojik olarak bağımlıdır.

Deniz Sembolizmi

Deniz film boyunca tekrar eden önemli bir imgedir. Psikanalitik okumada deniz: Bilinçdışı, Anne rahmi, Dönüşüm, Yeniden doğuş anlamlarına gelebilir. Sofia denize girdikçe annesinin kurduğu psikolojik sınırların dışına çıkmaya başlar.

Sofia’nın denizanası ile çarpışması da annesi  ve içsel problemleri ile ilgili olabilir. Bir yandan anneyle olan görünmez ama acı veren bağı, bir yandan bastırılmış duyguları ve gölgeyi, bir yandan da özgürleşmenin kaçınılmaz bedelini temsil eder.

Hakikat
Rose gerçekten hasta mı? Bir insanın yaşadığı acının "gerçek" olması için mutlaka fiziksel bir nedeni olmak zorunda mı? Rose'un hastalığı açıklanmasa bile çektiği acı gerçektir. Rose’un sakladığı gerçekler sistemi tıkamaktadır.

Sıcak Süt, olay örgüsünden çok karakterlerin iç dünyasına odaklanan bir filmdir. Psikolojik açıdan anne-kız arasındaki bağımlılık, suçluluk ve bireyleşme sürecini; felsefi açıdan ise özgürlük, beden, kimlik ve hakikat sorunlarını ele alır.

Sofia’nın babası 4 yaşında onu ve annesini terk etmiştir. Ülkesi olan Yunanistan’a gidip daha genç bir kadınla evlenip ikinci bir kız sahibi olmuştur. 11 yıl sonra babasını görmek isteyen Sofia, annesinin olumsuz yanıtına kızgın bir şekilde cevap verir. Babasının ona davranışı önemli değildir, nasıl biri olduğunun önemi yoktur. Bu hayatta seçtiği babadır o… Babası ise Rose ile yapamamıştır. Hiç kimse siyah veya beyaz değildir.

Sofia hayatta kalmak için maskeler yaratmıştır: Sorumlu, Sabırlı, Mantıklı, Bakım veren, Kendini geri plana atan… Çevresindeki herkes onu annesine adanmış bir evlat olarak görür. Fakat derinde ciddi bir gerilim vardır. Sofia'nın gölgesinde bastırılmış meseleler:  Öfke, Cinsellik, Bencillik, Bağımsızlık arzusu, Terk etme isteği…

Sofia’nın çekildiği Ingrid ise özgür, korkusuz, tutkulu, bağımsız görünür. Başkalarının beklentilerine göre yaşamayan biri gibi durur. Sofia'nın gölgesinin taşıyıcısıdır. İnsan bastırdığı özellikleri başka birinde görür ve ona güçlü biçimde çekilir. Ingrid, Sofia'nın yaşayamadığı her şeyi yaşar gibi görünür. Oysa Ingrid’in de içinde bastırdığı acıları, suçluluk duygusu vardır.

Rose’un dayandığı maske yarattığı hastalığıdır. Şu mesajı verir: "Ben yardıma muhtaç bir insanım." Bu ona ilgi, koruma, kontrol, yakınlık sağlar. Rose'un gölgesinde manipülasyon, kontrol arzusu, öfke olabilir.

Doktor Gómez, Jung'un arketipleri açısından bakarsak doktor karakteri bir tür bilge figürüne benzer. Sorular sorar, gizli dinamikleri görünür kılar, karakterleri kendileriyle yüzleştirir. Sırlar ortaya çıktıkça sistem rahatlamaya başlar.

Filmin sonunda cevaplardan çok sorular kalır. Bu yüzden film, klasik bir dramdan ziyade izleyiciyi düşündürmeyi amaçlayan varoluşçu ve psikanalitik bir karakter incelemesi olarak görülebilir. Sofia'nın yolculuğu aslında annesinden kaçma değil, kendi benliğine doğru ilerleme çabasıdır.

“Seçim yapman gerekiyor anne. Seçimi yap. Dışarı çıkmayı seçmen lazım. Bütün gün bir odada oturup o odanın kokusu üstüne sinmiş halde yavaş yavaş ölmeyi reddetmen lazım. Anlıyor musun? Lütfen, hayatı kucaklaman lazım. Sadece tahammül etmekle olmaz. Duyuyor musun?”

Springsteen: Deliver Me from Nowhere

Rock müzisyeni Bruce Springsteen’in 1982’deki Nebraska albümünü yaratma sürecindeki psikolojik krizi ve içsel yolculuğu konu alan film onun babasıyla sıkıntılarına ve çocukluğuna götürür.

Bruce’un derindeki
meselesi baba ile çatışmadır. Babası alkol problemi olan, donuk, zihinsel sağlık sorunları yaşayan biridir. Annesine olan şiddet eğilimli davranışları, oğluna uzak durması Bruce’da değersizlik hissi, öfke ve kapanma oluşturur.

Bir yandan ciddi bir bağlanma problemi varken bir yandan başarıdan korkan veya çekinen bir yanı vardır. Başarı onda paniğe yol açmaktadır. Ona en büyük destek ise bir müzik eleştirmeni olan Jon’dur. Hem sanatsal hem de kişisel olarak büyük destek veren biridir.

Filmdeki albümlerin oluşturma süreci Springsteen için bir yüzleşme sürecidir. Onun yalnız kaydedilmesi, çocukluk anıları,  başarıya karşı suçluluk hisseleri… Tüm bunların sonucu olarak ortaya çıkan depresyon. Müzik, onun kendini ifade şekli, duygusal düzenleme aracı.

Başarı Kaygısı ve Kimlik Krizi

Springsteen filmde büyük bir başarı eşiğindedir. Ama bu noktada şu korku ortaya çıkar:

• Başarı kimliğimi değiştirir mi?
• Gerçek benliğimi kaybeder miyim?

Müzik yapımcılarının beklentilerine göre davranmak yerine, kendi iç hakikatine göre bir yol seçer. Popüler bir albüm yerine: karanlık, minimalist Nebraska albümünü çıkarır. Albümün sade olması (tek gitar, tek ses) önemli bir metafordur. Bu minimalizm: gürültüden kaçış ve içsel hakikate yaklaşma anlamına gelir.

Filmin sonunda Springsteen, terapiye başlar. Babasıyla duygusal bir bağ kurar, özellikle onun kucağına oturduğu sonra son derece duygusal bir andır. İçsel karanlığını kabul eder, bu bir zafer değil, kendini kabul etme sürecidir.

Jung açısından bakılırsa Springsteen’in gölgesi birkaç kaynaktan gelir. 

Baba: Öfkeli, depresif, alkol problemi olan

Springsteen babasına benzemekten korkar ve bu yüzden babasının özelliklerini gölgeye iter. Jung’a göre gölgeyle baş etmenin iki yolu vardır; bastırmak ve yaratıcı şekilde ifade etmek. Springsteen ikinci yolu seçer. Albümün sade kayıt edilmesi, yalnız yapılması, karanlık hikâyeler anlatması onun gölgeyle birebir temas kurduğunu gösterir. Öte yandan Springsteen’in sahnedeki persona’sı; güçlü, karizmatik ve enerjiktir. Ancak Nebraska döneminde ortaya çıkan müzik: kırılgan, yalnız ve karanlık bir ruh halini gösterir.

Bruce tüm bu süreçlerden başarıyla çıksa da ara ara depresyondan kurtulamaz. Şarkı sözlerin arasında bir çok başka kişiye ilham olacak mesajlar vermeye devam eder. Springsteen’in dünyası şunu söyler:

Hayat zor olabilir, ama insan yine de umut etmeye devam eder.

“Thunder Road”

“It’s a town full of losers, I’m pulling out of here to win.”
Bu kasaba kaybedenlerle dolu; başarmak için buradan ayrılıyorum.

“Born to Run”

“Someday girl, I don’t know when, we’re gonna get to that place where we really wanna go.”
Ne zaman olduğunu bilmiyorum ama bir gün gitmek istediğimiz yere gideceğiz.

“The River”

“Is a dream a lie if it don’t come true, or is it something worse?”
Gerçekleşmeyen hayaller bir yalan mı, yoksa daha beter bir şey mi?

“Dancing in the Dark”

“You can’t start a fire without a spark.”
Değişim için önce içsel bir kıvılcım gerekir.

“Streets of Philadelphia”

“Ain’t no angel gonna greet me.”
Hiçbir melek beni karşılamayacak.

“Nebraska”

“I guess there’s just a meanness in this world.”
Dünyanın doğasında zalimlik vardır.

“Land of Hope and Dreams”

“This train carries saints and sinners.”
Herkes aynı yolculukta: iyi ve kötü birlikte.